Tükenmişlik İle Bilgi Uçurma (Whistleblowing) Arasındaki İlişkide Örgütsel Bağlılığın Aracı Rolü: Ankara İli İnşaat Sektöründeki Bir İşletme Çalışanları Üzerine Araştırma

Abstract

Günümüzün küreselleşen ve hızla değişen iş dünyasında artan rekabet, teknolojik gelişmeler ve esnek çalışma düzenleri çalışanlar üzerinde önemli bir baskı unsuru oluşturmaktadır. Bu baskılar, iş yaşamında tükenmişlik sendromunun yaygınlaşmasına ve çalışanların psikolojik dayanıklılıklarının sınanmasına neden olmaktadır. Tükenmişlik, çalışanların duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarıda azalma gibi boyutlarda kendini göstermekte, bireylerin iş motivasyonunu ve bağlılığını olumsuz etkilemektedir. Öte yandan, çalışanların etik olmayan ya da yasa dışı faaliyetlere tanık olduklarında bunları yetkili mercilere bildirme davranışı olarak tanımlanan bilgi uçurma (whistleblowing) kavramı, örgütlerin şeffaflık, etik yönetim ve kurumsal sorumluluk anlayışları açısından kritik bir öneme sahiptir. Ancak bilgi uçurma, çalışan ve örgüt açısından farklı riskler ve sonuçlar da barındırmaktadır. Çalışanların örgüte olan bağlılık düzeyi, hem tükenmişlik sürecini hem de bilgi uçurma davranışını doğrudan etkileyebilmektedir. Yüksek bağlılığa sahip çalışanlar, örgüt hedeflerini benimseyerek sorunları iç mekanizmalarla çözmeye eğilimli olurken, bağlılık düzeyi düşük çalışanlar yaşadıkları tükenmişliğin de etkisiyle bilgi uçurma davranışına daha yatkın hale gelebilmektedir. Bu tez çalışması, özel sektör çalışanları bağlamında tükenmişlik ile bilgi uçurma arasındaki ilişkide örgütsel bağlılığın aracı rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada nicel yöntem benimsenmiş, veri toplama aracı olarak anket tekniği kullanılmıştır. Ankara ilinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren özel bir şirkette çalışan 216 kişiden Google Forms aracılığıyla veri toplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda 10 uç değer analiz dışı bırakılmıştır. Tükenmişlik, bilgi uçurma ve örgütsel bağlılık düzeylerini ölçmek için geçerliliği kanıtlanmış ölçeklerden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 26.0 programı ile analiz edilmiş; verilerin güvenilirliği ve geçerliliği test edildikten sonra değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile değerlendirilmiş ve örgütsel bağlılığın aracılık rolünü belirlemek amacıyla PROCESS aracılık analizi yapılmıştır.. Araştırma sonucunda; söz konusu örgüt çalışanlarının tükenmişlik oranlarının düşük, içsel bilgi uçurma oranlarının dışsal bilgi uçurma oranına göre daha yüksek olduğu ve örgütsel bağlılıklarının da yüksek oranda olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Örgütsel bağlılığın, tükenmişlik ve bilgi uçurma arasındaki ilişkide kısmen bir aracı rol oynadığı ortaya konulmuştur. Bu durum, örgütlerin çalışan bağlılığını artırıcı stratejiler geliştirmesinin hem tükenmişlik düzeyini düşürmede hem de bilgi uçurma davranışlarını yönetmede kritik bir unsur olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, insan kaynakları yönetimi, örgütsel davranış ve iş etiği literatürüne katkı sunmakta ve uygulayıcılar için yol gösterici nitelik taşımaktadır.In today's globalized and rapidly changing business world, increasing competition, technological advancements, and flexible working arrangements create significant pressure on employees. These pressures lead to the widespread prevalence of burnout syndrome in professional life and test employees' psychological resilience. Burnout manifests itself through dimensions such as emotional exhaustion, depersonalization, and reduced personal accomplishment, negatively affecting employees' work motivation and commitment. On the other hand, the concept of whistleblowing — defined as employees reporting unethical or illegal activities to the relevant authorities — is of critical importance for organizations in terms of transparency, ethical management, and corporate responsibility. However, whistleblowing also involves various risks and consequences for both employees and organizations. The level of organizational commitment directly affects both the process of burnout and the tendency to engage in whistleblowing behavior. Employees with high commitment levels tend to adopt organizational goals and prefer to resolve problems through internal mechanisms, whereas employees with low commitment levels may become more inclined to blow the whistle under the influence of burnout. This thesis aims to reveal the mediating role of organizational commitment in the relationship between burnout and whistleblowing within the context of private sector employees. In this research, a quantitative method was adopted, and a survey technique was used as the data collection tool. Data were collected via Google Forms from 216 employees working at a private company operating in the construction sector in Ankara. Following the analysis, 10 outliers were excluded. Validated scales were used to measure burnout, whistleblowing, and organizational commitment levels. The collected data were analyzed using SPSS 26.0 software; after testing the reliability and validity of the data, the relationships between the variables were evaluated through correlation and regression analyses. As a result of the study, it was found that the burnout levels of the employees in the organization were low, the rate of internal whistleblowing was higher than external whistleblowing, and their organizational commitment levels were high. It has been demonstrated that organizational commitment plays a partial mediating role in the relationship between burnout and whistleblowing. This situation shows that developing strategies to increase employee commitment is a critical element in both reducing burnout levels and managing whistleblowing behaviors. This study contributes to the literature on human resources management, organizational behavior, and business ethics and provides practical guidance for practitioners.