Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri Bağlamında Med-Arb (Arabuluculuk-Tahkim) Modeli

Abstract

Türkiye'de ticari ve hukuki uyuşmazlıkların çözümünde klasik dava süreçlerine alternatif arayışların artması, arabuluculuk ve tahkim yöntemlerinin birlikte uygulanabildiği Med-Arb modelini gündeme taşımıştır. 'Mediation–Arbitration' olarak da bilinen bu yöntem, tarafların öncelikle arabuluculuk sürecinde uzlaşma imkânı aramasını; uzlaşılamaması hâlinde ise tahkim yoluyla bağlayıcı bir karara ulaşmasını öngören hibrit bir çözüm mekanizmasıdır. Med-Arb, esnek yapısı ve çok aşamalı çözüm imkânı sayesinde, özellikle ticari nitelikli uyuşmazlıklarda zaman ve maliyet avantajı sağlaması bakımından dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, öncelikle alternatif uyuşmazlık çözüm yolları kavramı, hukuki temelleri ve tarihsel gelişimi çerçevesinde incelenmiş; arabuluculuk ve tahkim yöntemleri, hem ulusal hem de uluslararası düzenlemeler ile uygulama örnekleri ışığında karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Devamında, arabuluculuk ile tahkimi bütünleştiren Med-Arb modelinin yapısı, işleyiş mekanizması, taraf iradesi üzerindeki etkileri ve farklı ülke hukuk sistemlerindeki düzenlemeleri analiz edilmiştir. Çalışma, ayrıca İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) başta olmak üzere çeşitli kurumsal aktörlerin Med-Arb'a ilişkin düzenlemelerini irdeleyerek, Türkiye'deki uygulanabilirlik alanlarını ortaya koymakta; bu süreçte karşılaşılabilecek hukuki ve pratik sorunları, mevzuat ve uygulama pratiği bağlamında tartışmaktadır. Çalışmamızda mevcut mevzuat, yargı kararları ve kurumsal düzenlemeler değerlendirilmiş; elde edilen bulgular, Med-Arb'ın Türkiye'de daha etkin ve güvenli şekilde uygulanabilmesi için önerilerle desteklenmiştir. Son olarak, Med-Arb'ın Türkiye'de ticari uyuşmazlık çözümünde, gelişmeye açık ve uygulanabilir bir model olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Arabuluculuk, Tahkim, Med-Arb, Hibrit Uyuşmazlık Çözümü.

The increasing search for alternatives to traditional litigation in resolving commercial and legal disputes in Türkiye has brought the Med-Arb model -where mediation and arbitration are applied together- into focus. Also known as 'Mediation–Arbitration,' this method provides that parties first seek an amicable settlement through mediation; if this fails, the dispute proceeds to arbitration for a binding decision. With its flexible structure and multi-stage resolution mechanism, Med-Arb stands out for offering significant time and cost advantages, particularly in commercial disputes. This study first examines the concept of alternative dispute resolution methods within their legal foundations and historical development, and comparatively analyzes mediation and arbitration under both national and international regulations and practical examples. It then explores the structure, operational mechanism, and effects of the Med-Arb model on party autonomy, along with its regulation in different legal systems. The research also discusses the relevant provisions and practices of various institutional actors -especially the Istanbul Arbitration Centre (ISTAC)- to identify potential areas of application in Türkiye and to address possible legal and practical challenges from both legislative and procedural perspectives. Current legislation, judicial decisions, and institutional regulations were reviewed, and the findings were supported with proposals for a more effective and secure application of Med-Arb in Türkiye. The study concludes that Med-Arb is an applicable and promising model for commercial dispute resolution in Türkiye, combining the flexibility of mediation with the binding nature of arbitration. Keywords: Mediation, Arbitration, Med-Arb, Hybrid Dispute Resolution.